Khi hai đồng minh chiến lược phải "móc ví" mua hòa bình thương mại

Trong bối cảnh cuộc chiến thương mại lan rộng, hai nền kinh tế hàng đầu châu Á vừa đưa ra một quyết định quan trọng: chấp nhận trả giá để duy trì mối quan hệ kinh tế với thị trường lớn nhất thế giới. Chuyện không đơn giản chỉ là việc chấp nhận mức thuế cao, mà còn là việc cam kết những khoản đầu tư "khủng" vào nền kinh tế Mỹ.

Khi "cái bắt tay" có giá 900 tỷ USD

Tháng 7 vừa qua, thế giới chứng kiến hai thỏa thuận thương mại đáng chú ý giữa Mỹ và hai đồng minh quan trọng. Nhật Bản đã cam kết đầu tư 550 tỷ USD vào nền kinh tế Mỹ, đổi lại việc giảm mức thuế nhập khẩu từ 25% xuống còn 15%. Không muốn bị thua thiệt, Hàn Quốc cũng nhanh chóng ký kết thỏa thuận tương tự với cam kết đầu tư 350 tỷ USD và cùng mức thuế 15%.

Con số tổng cộng 900 tỷ USD không phải là một con số nhỏ. Để có cái nhìn rõ hơn, đây là con số tương đương với gần 40% GDP của Việt Nam, hay bằng toàn bộ giá trị vốn hóa thị trường chứng khoán Nhật Bản trong một năm. Đây thực chất là "tiền chuộc" mà hai quốc gia phải trả để tránh khỏi những mức thuế cao hơn và duy trì lợi thế cạnh tranh trên thị trường Mỹ.

Bài toán kinh tế phức tạp đằng sau quyết định

Từ góc nhìn tài chính, quyết định này phản ánh một thực tế khắc nghiệt: khi bạn phụ thuộc quá nhiều vào một thị trường, bạn sẽ phải chấp nhận điều kiện của họ. Đối với ngành ô tô Nhật Bản - chiếm 10% lực lượng lao động của nước này - việc tăng thuế từ 2.5% lên 15% vẫn là một cú sốc lớn, nhưng so với mức 25% ban đầu được đe dọa, đây vẫn được xem là một "thắng lợi".

Thị trường phản ứng tích cực ngay lập tức. Chỉ số Nikkei tăng 3.7% sau khi thỏa thuận được công bố, với cổ phiếu các hãng ô tô dẫn đầu đà tăng. JP Morgan ước tính việc giảm thuế có thể nâng lợi nhuận doanh nghiệp lên 3 điểm phần trăm và GDP tăng 0.3 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước.

Chiến lược "chia để trị" của Washington

Điều thú vị là cách Mỹ tiếp cận từng đối tác một cách riêng biệt. Trong khi Trung Quốc cố gắng thuyết phục Nhật Bản và Hàn Quốc hình thành mặt trận thống nhất chống lại các biện pháp thuế quan của Trump, cả hai quốc gia đều từ chối và chọn con đường đàm phán riêng với Washington.

Chiến thuật này của Mỹ tỏ ra hiệu quả. Khi Nhật Bản đã có thỏa thuận, các nhà đàm phán Hàn Quốc "không còn lựa chọn nào khác ngoài việc nỗ lực hoàn thành thỏa thuận của riêng mình để không bị bất lợi trên thị trường Mỹ", theo nhận định của chuyên gia thương mại cựu Phó đại diện thương mại Mỹ Wendy Cutler.

Những con số ẩn giấu và câu hỏi lớn

Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng này là nhiều dấu hỏi. Các chuyên gia phân tích tại Nomura Research Institute cho rằng cam kết đầu tư chỉ là "mục tiêu" chứ không phải lời hứa ràng buộc. Quan chức đàm phán thương mại hàng đầu của Nhật Bản, Ryosei Akazawa, đã phải làm rõ: "Một số người nói Nhật Bản đơn giản là trao tặng 550 tỷ USD, nhưng những tuyên bố như vậy hoàn toàn sai lệch".

Thực tế, thỏa thuận với Nhật Bản bao gồm một sự kết hợp giữa các khoản đầu tư và bảo lãnh vay vốn với tổng giá trị tối đa lên tới 550 tỷ USD. Đối với Hàn Quốc, Tổng thống Lee Jae-myung nói rằng quỹ 350 tỷ USD sẽ "đóng vai trò tạo điều kiện cho việc các công ty Hàn Quốc tích cực thâm nhập thị trường Mỹ trong các ngành mà chúng ta có thế mạnh", khác xa với tuyên bố của Washington về việc Mỹ sẽ kiểm soát các khoản đầu tư này.

Ảnh hưởng sâu rộng đến chuỗi cung ứng toàn cầu

Những thỏa thuận này tạo ra một precedent quan trọng cho các nền kinh tế khác. Các quan chức chính phủ và ngành công nghiệp Hàn Quốc cũng đang nhắm mục tiêu đảm bảo mức thuế 15% để đổi lấy quỹ đầu tư công nghiệp tương tự và tăng cường tiếp cận thị trường cho các sản phẩm ngô của Mỹ. Liên minh châu Âu cũng đang theo dõi sát sao và có thể sẽ áp dụng mô hình tương tự.

Từ góc độ chuỗi cung ứng, việc xe nhập khẩu từ Nhật Bản có mức thuế thấp hơn (15%) so với hàng hóa ô tô từ Canada hoặc Mexico (25%) sẽ ảnh hưởng đến các nhà sản xuất ô tô Mỹ như General Motors, Ford và Stellantis, vốn phụ thuộc vào Canada và Mexico cho chuỗi cung ứng và dây chuyền lắp ráp.

Bài học cho các nền kinh tế nhỏ hơn

Đối với các quốc gia như Việt Nam, những thỏa thuận này mang đến cả cơ hội và thách thức. Một mặt, việc Nhật Bản và Hàn Quốc phải chuyển hướng đầu tư mạnh vào Mỹ có thể tạo ra khoảng trống đầu tư trong khu vực. Mặt khác, áp lực thuế quan ngày càng tăng từ các nền kinh tế lớn có thể lan tỏa và ảnh hưởng đến các đối tác thương mại nhỏ hơn.

Theo ước tính của Đại học Yale, tỷ lệ thuế hiệu quả tổng thể vào Mỹ hiện ở mức 18.3%, cao nhất kể từ năm 1934, với gánh nặng bổ sung khoảng 2.400 USD cho mỗi hộ gia đình Mỹ. Điều này cho thấy chính sách thuế quan không chỉ tác động đến các đối tác thương mại mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu dùng Mỹ.

Những rủi ro tiềm ẩn và tính bền vững

Câu hỏi lớn nhất vẫn là tính bền vững của những cam kết này. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã thông báo rằng thỏa thuận với Nhật Bản sẽ được xem xét hàng quý, cảnh báo rằng nếu Trump không hài lòng với tiến độ, Tổng thống có thể tái áp đặt mức thuế cao hơn.

Điều này tạo ra một môi trường bất ổn cho các doanh nghiệp khi họ khó có thể lập kế hoạch trung và dài hạn. Do tính không thể đoán trước của chính quyền Trump, các công ty cũng gặp khó khăn trong việc lập kế hoạch trung và dài hạn, khiến họ thận trọng hơn trong đầu tư tăng trưởng.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang phải đối mặt với nhiều thách thức, việc hai nền kinh tế lớn phải "móc ví" để mua hòa bình thương mại cho thấy sự thay đổi sâu sắc trong cán cân quyền lực kinh tế thế giới. Liệu đây có phải là khởi đầu cho một trật tự thương mại mới, nơi các quốc gia phải trả "phí bảo vệ" để tiếp cận thị trường lớn nhất thế giới? Câu trả lời sẽ được hé lộ trong những tháng tới khi các thỏa thuận này được triển khai thực tế.

Disclaimer: Bài viết này chỉ mang tính chất thông tin và phân tích, không phải lời khuyên đầu tư. Mọi quyết định đầu tư và kinh doanh cần được cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên hoàn cảnh cá nhân và tham khảo ý kiến chuyên gia. Barclay Club khuyến khích độc giả nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi đưa ra quyết định tài chính quan trọng.